ذبيح الله صفا
72
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
وجه اشتراك قبايل و اقوام مختلفى كه اردوهاى عظيم چنگيز خان را بوجود مىآوردند اطاعت از ياساى چنگيزى بود كه اساسا تحت تأثير عقايد و رسوم مغول قرار داشته و چنگيز نيز احكامى بر آنها افزوده بود . ياسانامهء بزرگ چنگيزى با احترام بسيار زيادى بوسيلهء اقوام مغول اطاعت مىشده و جنبهء تقدس داشته و سرپيچى از آن ممكن نبوده است . ياساى چنگيزى مجموعهيى از احكام دربارهء كيفيت نظام كشورى و لشكرى و قوانين لشكركشى و فتح بلاد و تشكيل قوريلتاى ( شورى ) ها و انواع پاداشها و مجازاتها و شرايط هريك و آداب زندگانى و قوانين مربوط به آن و قواعد شكار و جز آن بود . ياساى چنگيزى مدتهاى دراز اساس انتظامات كشورى و لشكرى در ممالك تابع مغولان و از آن جمله ايران بوده و به همين سبب تأثيراتى در امور اجتماعى اين كشور داشته و تمام اصطلاحات آن مدتها در آثار نويسندگان و مؤلفان ايران به كار مىرفته است . اگر چه بعدها غازان خان پادشاه مسلمان ايلخانى كوشيد ياساى جديدى در ايران باب كند ليكن اثر ياساى چنگيزى مدتها ، حتى در دورهء تيموريان ، كموبيش برجاى مانده بود . بنابر ياساى چنگيزى مغولان نمىتوانستند القاب و عناوين متعددى داشته باشند و اگر كسى بسلطنت مىنشست بر اسم خود لقب « قاآن » يا « خان » را مىافزود و شاهزادگان را به همان نام مىخواندند كه از كودكى داشتند چه در حضور و چه در غياب . در مكتوبات هم رعايت اين اصل را مىكردند و مقصود را بدون حشو و زوايد و القاب و عناوين بيان مىنمودند . شكار در ياساى چنگيزى در مدت زمستان كه وقت جنگ نبود يك امر جدّى محسوب مىگرديد و با قوانين و شرايط خاص همراه شده بود و مقصود آن بود كه ازين راه با مشقتهاى جنگ و به كار بردن سلاح خو گيرند و طرز محاصره و كشتار را بياموزند . معمولا شكار با تشريفات خاص و پيشبينىهاى طولانى و با « نركه » هاى وسيع كه نتيجهء آن جمعآورى حيواناتست ، انجام مىگرفت و بكشتار بيشتر آنها و رها كردن معدودى حيوانات زخمخوردهء مجروح در آخر كار منجر مىشد . عطا ملك جوينى